İri Agregaların Tane Şekli

Gerektiğinde iri agregaların tane şekli, EN 933-3'te belirtilen deney metodu kullanılarak yassılık indeksi ya da EN 933-4'e uygun olarak tayin edilmiş şekil indeksi cinsinden tayin edilmelidir. Yassılık indeksi, belirli bir uygulama veya nihai kullanıma göre, Tablo 9'da belirtilen ilgili kategoriye göre, şekil indeksi ise Tablo 10'da belirtilen kategoriye göre beyan edilmelidir.

Yassılık İndeksi Kategori, Fl
≤15 Fl15
≤20 Fl20
≤35 Fl40
≤50 Fl55
Şekil İndeksi Kategori, Sl
≤15 Sl15
≤20 Sl20
≤40 Sl40
≤55 Sl55
Tablo 9. En Büyük Yassılık İndeksi Değerlerine Göre Kategoriler Tablo 10. En Büyük Şekil İndeksi
Değerlerine Göre Kategoriler

 

İri Agregaların Kavkı Muhtevası

Gerektiğinde, EN 933-7'ye uygun olarak belirlenen iri agregaların kavkı (kabuk) muhtevası, belirli bir uygulama veya nihai kullanıma göre, Tablo 11'de belirtilen ilgili kategoriye uygun olarak beyan edilmelidir.

Kavkı Muhtevası,% Kategori, SC
≤ 10 SC10
<10 SCbeyan
serbest SCNR
Tablo 11. İri Agregaların En Büyük Kavkı Muhtevası

 

Çok İnce Malzeme Muhtevası

EN 933-1'e uygun olarak belirlenen çok ince malzeme muhtevası, Tablo 12.'de belirtilen ilgili kategoriye uygun olarak beyan edilmelidir. Dolgu agregasındaki çok ince malzemenin muhtevası, Tablo 7.'de belirtilen şartları sağlamalıdıir.

Agrega 0,063 mm Göz Açıklıklı Elekten Geçen Kütlece Yüzde Kategori f
İri Agregalar ≤ 1,5 F1,5
≤ 4 F4
> 4 Fbeyan
serbest fNR
Doğal Olarak Sınıflandırılmış 0/8 mm'lik Agregalar ≤ 3 F3
≤ 10 F10
≤16 F16
>16 fbeyan
Karışık Agregalar ≤ 3 F3
≤ 11 F11
> 11 fbeyan
İnce Agregalar ≤ 3 F3
≤ 10 F10
≤ 16 F16
≤ 22 F22
> 22 fbeyan
serbest fNR
Tablo 12. Çok İnce Malzeme Muhtevasının En Yüksek Değerlerine Göre Belirlenmiş Kategoriler

Çok İnce Malzemenin Kalitesi

Dolgu agregalarda dahil ince agregalardaki çok ince malzeme, aşağıda belirtilen dört durumdan birinin söz konusu olması halinde zararsız olarak kabul edilmelidir;

a) İnce agreganın toplam çok ince malzeme içeriğinin, %3'ten veya agreganın kullanıldığı yerde geçerli olan mevzuata göre belirtilmiş olan başka bir değerden daha az olması.

b) Kum eşdeğerinin (SE), belirtilen alt sınırı aşması (EN 933-8'e göre).

c) Metilen mavisi deneyinin (MB), belirtilen alt sınır değerinden daha küçük bir değer vermesi (EN 933-9'a göre).

d) Bilinen bir performans yeterliliğine sahip agreganinkine eşit performansın elde edilmesi veya herhangi bir problemle karşılaşılmadan kullanım performans yeterliliğinin kanıtlanması.

0/2 mm. aralığı ile yapılan kum eşdeğeri ve metilen mavisi deneyleriyle ile ilgili uygunluk özellikleri, normal olarak % 90 ihtimal seviyesinde ifade edilmelidir.

AGREGA OLARAK KULLANILAN KAYAÇLARIN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

Tablo 13.'de agrega üretiminde kullanılan bazı kayaçların özgül ağırlığı ve tek eksenli basma dayanımları verilmiştir.

Malzeme Özgül Ağırlık, kg/dm³ Mukavemet, N/mm²
Kuvarsit 2,60-2,70 70-240
Kalsit 2,65-2,85 80-180
Granit 2,60-2,69 160-240
Gabro 2,80-3,00 170-300
Diyabaz 2,80-2,90 180-250
Bazalt 2,90-3,05 250-400
Tablo 13. Kayaçların Özgül Ağırlık ve Mukavemet Değerleri

 

Tablo 14.'te radyasyondan koruyucu eleman olarak üretilen betonlarda kullanılabilecek bazı agregaların özgül ağırlık ve kimyasal bileşimlerine ait bilgiler yer almaktadır.

Malzeme Özgül Ağırlık, kg/dm³ Kimyasal Bileşim
Barit (BaSO4) 4,00-4,30 BaSO4 Içerigi ≤ % 85
Manyetit (Fe3O4) 4,65-4,80 Fe Içerigi ≤ % 65
Hematit (Fe2O3) 4,70-4,90 Fe Içerigi ≤ % 65
Ilmenit (FeTiO3) 4,55-4,65 Fe Içerigi ≤ % 36
Ferrofosfor 5,80-6,20 Fe Içerigi ≤ % 70
Ferrosilisyum 6,00-6,20 Fe Içerigi ≤ % 70
Tablo 14. Radyasyondan Koruyucu Ortamlardaki Betonlarda Kullanılan Bazı Agregaların
Özgül Ağırlık ve Kimyasal İçerikleri

 

Tablo 15.'te betonda hafif agrega olarak kullanılan agrega gurubuna giren malzemeler ve bunların fiziksel özellikleri verilmiştir.

Malzeme Gevşek Birim Ağırlık, kg/dm³ Net Birim Ağırlık, kg/dm³ Tane Sertliği
Hafif Beton Agregaları
Doğal Bims 0,3-0,5 ~ 2,5 Düşük
Yapay Bims 0,4-1,3 2,9-3,0 Orta-düşük
Tuğla Curufu 1,0-1,5 2,5-2,8 Orta-düşük
Genleşmiş Kil 0,3-1,5 2,5-2,7 Orta-düşük
Isı Yalıtımı Yüksek Malzemeler
Genleşmiş Perlit 0,1-0,2 2,3-2,5 Çok düşük
Genleşmiş Mika 0,1-0,3 2,5-2,7 Çok düşük
Köpük kum, çakıl 0,1-0,3 2,5-2,7 Çok düşük
Tablo 15. Hafif Beton Agregaları

AGREGALARIN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

Agreganın bir özelliğine ait değer isteniyorsa, ancak bu özellikle ilgili herhangi bir sınır değer verilmemişse, deneylerle üretici tarafından tayin edilen değere "XX beyan kategorisi" adı verilir. Örneğin 60 olarak verilen Los Angeles katsayısı, Tablo 16'daki LA60'a (beyan değer) karşılık gelir. Gerekli görülmeyen herhangi bir özellik için, “Serbest” kategori kullanılır.

İri Agregaların Parçalanmaya Karşı Direnci

Gerektiğinde, parçalanmaya karşı direnç, EN 1097-2:1998 Madde 5'te belirtilen Los Angeles katsayısı cinsinden tayin edilmelidir. Los Angeles deney metodu, parçalanmaya karşı direncin tayininde referans deney metodu olarak kullanıilmalıdır. Los Angeles değeri, belirli bir uygulama veya nihai kullanıma göre, Tablo 16'da belirtilen ilgili kategoriye uygun olarak beyan edilmelidir.

Los Angeles Değeri Kategori, LA
≤ 15 LA15
≤ 20 LA20
≤ 25 LA25
≤ 30 LA30
≤ 35 LA35
≤ 40 LA40
≤ 50 LA50
> 50 LAbeyan
serbest LANR
Tablo 16. En Büyük Los Angeles Değerine Göre Kategoriler


Tane ve Yığın Yoğunluğu İle Su Emme Oranı

Gerektiğinde, tane yoğunluğu ve su emme oranı, EN 1097-6'ya göre belirlenmeli ve kullanılan araç ve hesaplamalarla birlikte beyan edilmelidir. Yığın yoğunluğu ise, gerektiğinde EN 1097-3'e göre belirlenmeli ve beyan edilmelidir. Şekil 5.'te agrega yüzey rutubeti ile gevşek birim ağırlığı arasındaki ilişki verilmiştir.


Sekil 5. Gevsek Yığın Yoğunluğu-Yüzey Rutubeti İlişkisi

Dayanıklılık


İri Agregaların Donma-Çözülme Etkisine Karşıi Direnci

Agreganın donma ve çözülme işleminden kaynaklanan hasar görme hassasiyeti, öncelikle kullanıldığıi yerin iklimine, nihai kullanım şartlarına, agregaların petrografik özellikleri ile agrega taneleri içindeki gözeneklerin boyut dağılımı ve bu gözeneklerin suya doygunluk derecesine, agrega taneleri içindeki diğer süreksizliklere bağlıdır.

Donma çözülme hassasiyeti için bir gösterge oluşsturabilen deneyler, agreganın petrografik analizi veya aşağıda belirtilen fiziksel deneylerden birini kapsar. Bu deneylerden herhangi biri ile ilgili şartları sağlayan agregalar, donma çözülmeye karşı dirençli olarak kabul edilirler.

a- Petrografik Analiz
Agreganın, EN 932-3'te belirtilen işleme göre petrografik analize tabi tutulması, donma çözülme olayından hasar görme ihtimalini artıran, düşük ve/veya yüksek oranda su emen tanelerin varlığıyla ilgili bir gösterge ortaya koyabilir. Bu tür tanelerin varlığının belirlenmesi halinde, aşağıda belirtilen “Su Emme Oranı” ve diğer gösterge deneylerin yapılması ile agreganın donma çözülmeye karşı direnci belirlenebilir.

Aşırı ayrışmış kayaçlarda, petrografik analiz sonrası sist, mika sist, fillit, tebeşir, marn, şeyl, gözenekli çakmaktaşı, altere bazalt veya kil çimentolu gevşek taneler belirlenebilir.

b- Su Emme Oranı
EN 1097-6'ya uygun olarak tayin edilmiş su emme oranı, % 1'den daha büyük degilse, agreganın donma çözülmeye dirençli olduğu kabul edilebilir. Ancak, donma çözülmeye dayanıklılık için yeterli olan birçok agrega, daha yüksek su emme değerlerine de sahip olabilmektedir.

c- Diğer Gösterge Deneyler


EN 1367-1'e uygun olarak tayin edilen donma çözülme değeri veya EN 1367-2'ye uygun olarak tayin edilen magnezyum sülfat etkisine dayanıklılık değeri, agreganın donma çözülmeye karşı direncinin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Tablo 17. ve Tablo 18. agregaların donma çözülme dirençleri ve Magnezyum Sülfat deneyi değerlerine göre ait oldukları kategoriyi göstermektedir. Magnezyum sülfat deneyi, agreganın deniz suyuna veya buz giderme tuzlarına maruz kalması durumları için en uygun deney olarak kabul edilebilir. Ayrıca aşırı soğuk hava ve/veya tuzluluk veya tuz doygunluğu durumlarında, EN 1367-1:1999 Ek B2'de ayrıntısı verilen ve bir tuz çözeltisi veya üre kullanılan deneylerin yapılması daha uygun olabilir. Ayrıca beton üzerinde deney yapmak suretiyle de agreganın donma çözülmeye karşı direncinin tahkik edilmesi mümkündür.

Donma Çözülme
(Kütlece Yüzde Kaybı)
Kategori
F
≤ 1 F1
≤ 2 F2
≤ 4 F4
> 4 Fbeyan
serbest FNR
Tablo 17. En Yüksek Donma Çözülme Direnç Değerlerine Göre Kategoriler

 

Magnezyum Sülfat Değeri
(Kütlece Yüzde Kaybı)
Kategori
MS
≤ 18 MS18
≤ 25 MS25
≤ 35 MS35
> 35 MSbeyan
serbest MSNR
Tablo 18. Magnezyum Sülfat Kullanılarak Elde Edilen En Yüksek Don
Dayanıklılığı Değerlerine Göre Kategoriler

Hacim Kararlılığı-Kuruma Büzülmesi

Agrega özellikleri sebebiyle betonda hasara yol açan büzülme çatlakları oluşması halinde, gerektiğinde yapı betonunda kullanılacak agregaların kuruma büzülmesi, EN 1367-4'e uygun olarak deneye tabi tutulduğunda % 0,075'i aşmamalı ve sonuçlar beyan edilmelidir. Ancak bu özellik, kurumanın hiç meydana gelmediği yerlere, hava sürüklenmiş beton ile kaplanmış kütle betonuna, simetrik veya yoğun donatılı ve açık havaya maruz kalmayan yapı elemanlarına uygulanmaz.